Cẩm nang thực hành · Học viện Lãnh đạo BrainUP

Kiến tạo Lãnh đạo
Kế thừa.

Hướng dẫn người lãnh đạo chuyển giao năng lực và phát triển đội ngũ quản lý. Dành cho chủ doanh nghiệp, CEO và người quản lý trực tiếp.

Lời ngỏ

Mỗi người sếp
là một người THẦY.

Học viện Lãnh đạo BrainUP

Khi bắt đầu đi làm, chúng ta vẫn còn rất nhiều điều phải học. Có những bài học đến từ một người sếp chịu khó chỉ cách làm, giải thích vì sao mình sai và cho cơ hội thử lại. Nhờ những lần được hướng dẫn như vậy, một nhân viên có thể tự tin hơn, làm việc tốt hơn và dần nhận những trách nhiệm lớn hơn. Ở nơi làm việc, người sếp cũng có thể trở thành một người THẦY trong hành trình trưởng thành của nhân viên.

Tuy nhiên, có kinh nghiệm chưa có nghĩa là biết cách truyền đạt kinh nghiệm. Nhiều người lãnh đạo rất tận tâm nhưng vẫn phải nhắc lại, sửa lại hoặc làm thay. Nếu năng lực chỉ nằm ở người đứng đầu, doanh nghiệp càng phát triển thì người đó càng bận. Vì vậy, kiến tạo lãnh đạo kế thừa cần bắt đầu từ việc giúp người khác tự làm được, biết quyết định trong phạm vi và tiếp tục hướng dẫn đội ngũ của họ.

Qua hơn 10 năm đồng hành cùng các chủ doanh nghiệp và nhà quản lý, Học viện Lãnh đạo BrainUP hiểu rằng phát triển con người là một trách nhiệm cần được hỗ trợ bằng phương pháp cụ thể. Chúng tôi biên soạn cẩm nang này để người sếp có thể mang kinh nghiệm của mình vào từng buổi giao việc, hướng dẫn và phản hồi, giúp nhân viên hiểu rõ hơn và làm được tốt hơn sau mỗi lần thực hành.

Khi việc chuyển giao có kết quả, người lãnh đạo có thêm thời gian cho những công việc quan trọng và cơ hội phát triển bản thân. Nhân viên có thêm năng lực, sự tự tin và điều kiện tiến xa trong nghề. Doanh nghiệp cũng có thêm người đủ khả năng gánh vác, giảm sự phụ thuộc vào một cá nhân và chuẩn bị tốt hơn cho sự phát triển lâu dài.

Bạn nên bắt đầu bằng một người và một công việc đang cần hướng dẫn. Đọc chín sai lầm để nhận ra điều cần thay đổi, rồi áp dụng sáu bước vào chính công việc đó. Dùng các biểu mẫu để thống nhất yêu cầu, ghi lại điều quan sát được và chốt việc cần sửa. Nếu sử dụng bộ Excel đi kèm, hãy điền hồ sơ trước, xem sheet mẫu và duy trì những buổi check-in phù hợp với lịch làm việc.

Không cần đợi đọc hết mới bắt đầu. Hãy chọn một việc nhân viên có thể tự làm tốt hơn nhờ sự chỉ dẫn của bạn, hẹn một buổi thực hành và cùng xem lại kết quả. Đó là bước đầu để bạn thực hiện vai trò người THẦY và giúp đội ngũ trưởng thành từ công việc hằng ngày.

Cách sử dụng cẩm nang trong công việc

Cẩm nang này dành cho người đang muốn giúp nhân viên tự làm được những công việc mà hiện nay mình còn phải hướng dẫn, kiểm tra hoặc xử lý thay. Bạn có thể sử dụng cho một nhân viên mới, một người đã làm lâu nhưng còn phụ thuộc, hoặc một quản lý đang chuẩn bị đảm nhận trách nhiệm lớn hơn.

Trong tài liệu, chuyển giao năng lực được hiểu là giúp một người biết cách làm, giải thích được lý do và xử lý được công việc trong phạm vi đã thống nhất. Khi người đó tiếp tục biết giao việc và hướng dẫn người khác, doanh nghiệp có thêm cơ sở để phát triển đội ngũ quản lý kế thừa.

Bạn nên mang một việc thật vào quá trình đọc

Hãy nghĩ đến một công việc đang làm bạn mất nhiều thời gian. Có thể đó là kiểm tra báo giá, giải quyết khiếu nại, điều hành cuộc họp hoặc hướng dẫn nhân viên mới. Chọn một người mà bạn muốn giúp họ đảm nhận công việc ấy rồi đọc sáu bước với chính trường hợp đó.

Nếu còn phân vân vì sao đã hướng dẫn nhiều mà chưa có kết quả, hãy đọc phần chín sai lầm trước. Nếu đã xác định được vấn đề, bạn có thể bắt đầu ngay từ BƯỚC 1. Các biểu mẫu phía sau dùng để ghi lại điều hai bên đã thống nhất, không cần điền tất cả trong một lần.

Hãy đánh giá bằng những việc nhân viên đã làm được

Sau mỗi lần thực hành, bạn cần nhìn thấy một sản phẩm, một cách xử lý hoặc một thay đổi cụ thể. Đọc xong tài liệu, tham gia đủ buổi hay nhắc lại đúng lời sếp chưa đủ để kết luận một người đã có năng lực.

Những câu chuyện và nhân vật trong phần hướng dẫn là tình huống minh họa. Khi áp dụng, bạn cần điều chỉnh tiêu chuẩn, quyền hạn và mức giám sát theo công việc thực tế của doanh nghiệp.

9

9 sai lầm

Vì sao nhân viên
khó trưởng thành?

Có kinh nghiệm chưa có nghĩa là biết cách truyền đạt kinh nghiệm. Đọc chín sai lầm để nhận ra điều cần thay đổi.

Sang 6 bước chuyển giao

Bạn giao nhân viên làm một báo cáo. Khi nhận lại, bạn thấy số liệu còn thiếu và cách trình bày chưa đúng ý. Vì sắp đến giờ gửi, bạn tự sửa toàn bộ. Nhân viên biết bản của mình chưa tốt, nhưng chưa hiểu rõ cần sửa chỗ nào. Lần tiếp theo, việc tương tự lại diễn ra.

Ở thời điểm đó, làm thay có thể giúp bạn kịp tiến độ. Vấn đề nằm ở chỗ cách xử lý này lặp lại, khiến nhân viên không có cơ hội tự hoàn thiện công việc. Bạn càng quen với việc sửa nhanh, họ càng quen với việc chờ bạn sửa.

Điều người sếp cần thay đổi

Trước khi nhận việc về, hãy chỉ ra phần chưa đạt và yêu cầu nhân viên sửa phần ấy. Nếu họ chưa biết sửa, bạn làm mẫu một đoạn rồi để họ tiếp tục. Sau đó, kiểm tra theo tiêu chuẩn đã thống nhất thay vì chỉnh lại mọi chi tiết theo thói quen của mình.

Khi công việc thật sự khẩn cấp, bạn vẫn có thể can thiệp. Nhưng hãy hẹn một cuộc trao đổi sau đó để nhân viên xem lại bản trước và sau khi sửa. Yêu cầu họ giải thích sự khác nhau và thực hiện lại phần đã làm sai.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Báo cáo này còn thiếu phần so sánh với kế hoạch. Em bổ sung dữ liệu và giải thích nguyên nhân chênh lệch giúp tôi. Nếu chưa biết cách trình bày, mình cùng làm một mục, những mục còn lại em tự hoàn thiện.”

Một việc nên làm trong tuần này

Chọn một việc bạn thường xuyên làm thay. Lần tới, dành thời gian hướng dẫn đúng phần nhân viên đang thiếu, rồi để họ tự sửa. Ghi lại xem ở lần tiếp theo bạn còn phải can thiệp ở đâu.

Bạn yêu cầu nhân viên chuẩn bị một bản đề xuất “cho thật chuyên nghiệp”. Họ dành nhiều giờ làm slide đẹp. Khi xem, bạn lại thấy thiếu phương án thực hiện, chi phí và những rủi ro cần cân nhắc. Hai bên đều đã cố gắng, nhưng đang hiểu khác nhau về kết quả cần có.

Người có kinh nghiệm thường biết rất rõ một sản phẩm tốt trông như thế nào. Vì điều đó đã quen thuộc, họ dễ cho rằng người nhận việc cũng hiểu như mình. Đến lúc kiểm tra, tiêu chuẩn mới được nói ra và nhân viên phải làm lại.

Hãy nói rõ trước khi nhân viên bắt tay vào làm

Một lời giao việc cần cho người nhận biết công việc phục vụ mục đích gì, ai sẽ sử dụng kết quả và những điều nào bắt buộc phải có. Với nhiệm vụ quan trọng, nên cho xem một ví dụ đạt yêu cầu và giải thích vì sao ví dụ đó được chấp nhận.

Sau khi trao đổi, mời nhân viên nói lại kết quả họ sẽ bàn giao. Nếu hai bên diễn đạt khác nhau, hãy làm rõ ngay. Việc dành thêm vài phút ở đầu có thể giúp tránh một lần làm lại kéo dài ở cuối.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Bản đề xuất này để ban giám đốc quyết định có triển khai hay không. Vì vậy, em cần trình bày vấn đề, hai phương án, chi phí dự kiến và lý do đề xuất một phương án. Em nói lại giúp tôi bản cuối sẽ có những phần nào.”

Một việc nên làm trong tuần này

Chọn một nhiệm vụ sắp giao. Viết ra ba tiêu chí quan trọng nhất và thống nhất với nhân viên trước khi họ thực hiện. Đừng đợi đến khi nhận kết quả mới bổ sung tiêu chuẩn.

Nhân viên nhớ các bước xử lý khiếu nại và làm đúng với những trường hợp quen thuộc. Khi khách yêu cầu một phương án khác, họ không biết nên linh hoạt đến đâu. Có người hứa vượt quyền, có người chuyển mọi tình huống về cho sếp.

Họ đã học được việc phải làm, nhưng chưa hiểu bạn dựa vào điều gì để lựa chọn cách xử lý. Những nguyên tắc như kiểm tra sự việc trước khi kết luận, giữ lời hứa với khách hàng hoặc không tự ý vượt chính sách vẫn nằm trong kinh nghiệm của bạn.

Hãy giải thích cả lý do phía sau quyết định

Khi làm mẫu, nói rõ bạn đang chú ý thông tin nào và vì sao thông tin đó quan trọng. Nếu có nhiều lựa chọn, giải thích vì sao bạn chọn phương án này và điều gì khiến bạn phải đổi sang phương án khác.

Những niềm tin nghề nghiệp có ảnh hưởng đến cách làm cũng cần được nói rõ. Chẳng hạn, bạn tin rằng muốn giải quyết khiếu nại công bằng thì phải nghe đủ các bên. Hãy giúp nhân viên hiểu nguyên tắc đó và cách áp dụng, thay vì chỉ yêu cầu họ dùng đúng câu nói của bạn.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Tôi chưa hứa đổi sản phẩm ngay vì mình chưa kiểm tra nguyên nhân. Tôi sẽ xác nhận điều đã xảy ra trước, sau đó đối chiếu chính sách. Nếu trường hợp nằm ngoài chính sách, em cần trình phương án để người có thẩm quyền quyết định.”

Một việc nên làm trong tuần này

Chọn một quyết định bạn thường đưa ra rất nhanh. Viết lại những thông tin bạn đã cân nhắc, nguyên tắc bạn muốn giữ và lý do bạn chọn cách xử lý ấy. Dùng chính ghi chép đó để hướng dẫn nhân viên.

Bạn đã giải thích quy trình và làm mẫu cho nhân viên. Họ gật đầu, thậm chí nhắc lại khá đầy đủ. Một tuần sau, khi phải tự thực hiện, họ vẫn làm thiếu bước. Bạn nghĩ mình đã chỉ rất kỹ, còn họ có cảm giác mình bị yêu cầu làm một việc chưa thực sự nắm chắc.

Nghe hiểu trong một cuộc trao đổi khác với tự làm trong điều kiện có áp lực thời gian, dữ liệu thiếu hoặc nhiều việc cùng lúc. Người học cần thực hành để nhận ra mình chưa biết ở đâu. Người hướng dẫn cũng cần quan sát để biết nên hỗ trợ phần nào.

Đưa việc làm thử vào ngay trong quá trình hướng dẫn

Sau khi làm mẫu, hãy để nhân viên tự thực hiện một phần. Mời họ giải thích lý do ở những bước quan trọng. Khi thấy họ làm chưa đúng, bạn có thể sửa cách hiểu ngay thay vì đợi lỗi xuất hiện trong công việc thật.

Tiếp theo, bố trí những lần thực hành phù hợp với độ khó và mức rủi ro. Một người cần thêm thời gian không có nghĩa họ thiếu cố gắng. Điều cần kiểm tra là họ đang tiến bộ ở đâu và còn mắc lại lỗi nào.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Bây giờ em thử làm phần này, tôi sẽ quan sát. Chỗ nào chưa chắc em cứ nói ra. Sau lần này, mình chọn một nhiệm vụ thật để em thực hành và hẹn thời gian xem lại.”

Một việc nên làm trong tuần này

Với buổi hướng dẫn gần nhất, kiểm tra xem nhân viên đã thực sự được làm thử hay mới chỉ nghe và xem. Nếu chưa có cơ hội thực hành, hãy bổ sung trước khi kết luận họ không tiếp thu.

Sau một cuộc họp chưa đạt yêu cầu, người sếp nói: “Em thiếu chủ động và chưa có tư duy quản lý”. Nhân viên nghe được rằng sếp không hài lòng, nhưng không biết mình nên chuẩn bị tốt hơn, điều hành khác đi hay theo dõi sau họp kỹ hơn.

Những nhận xét về con người thường quá rộng để trở thành hướng dẫn. Khi cảm thấy bị đánh giá, nhân viên có thể tập trung giải thích rằng mình không phải người như vậy, thay vì cùng xem xét công việc cần sửa.

Hãy quay về hành vi đã xảy ra

Nêu điều bạn trực tiếp quan sát và tác động của nó. Hỏi nhân viên nhìn nhận thế nào rồi cùng xác định nguyên nhân. Nếu họ chưa biết cách cải thiện, hãy chỉ dẫn hoặc làm mẫu một phần cụ thể.

Mỗi cuộc phản hồi nên kết thúc bằng một thay đổi có thể thực hiện. Bạn cần biết người học sẽ làm khác điều gì, khi nào có dịp thử lại và hai bên sẽ kiểm tra bằng cách nào.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Trong biên bản vừa rồi, ba đầu việc chưa có người phụ trách và thời hạn. Tuần sau sẽ khó kiểm tra tiến độ. Em xem lại giúp tôi vì sao phần này bị bỏ sót. Ở cuộc họp tới, em sẽ chốt việc như thế nào?”

Một việc nên làm trong tuần này

Nhớ lại một câu góp ý gần đây như “chưa chuyên nghiệp” hoặc “thiếu trách nhiệm”. Viết lại câu ấy bằng một sự việc cụ thể, yêu cầu cần đạt và điều nhân viên có thể thay đổi.

Một trưởng nhóm chịu chỉ tiêu chăm sóc khách hàng nhưng phải xin phép sếp khi đổi lịch, điều phối người hoặc xử lý những ngoại lệ đã có quy định. Khi họ hỏi nhiều, sếp lại cho rằng họ không chủ động.

Nhân viên khó chịu trách nhiệm đầy đủ nếu không được quyết định những việc cần thiết trong phạm vi công việc. Tuy vậy, giao quyền cũng không có nghĩa cho phép tự xử lý mọi việc. Hai bên cần thống nhất quyền nào phù hợp với khả năng hiện tại và khi nào phải xin hỗ trợ.

Làm rõ từng loại quyết định được chuyển giao

Hãy liệt kê những việc nhân viên có thể tự quyết, những việc cần tham vấn và những việc phải xin duyệt. Với mỗi nhóm, nói rõ giới hạn, nguồn lực được sử dụng và cách báo cáo. Đảm bảo các bên liên quan cũng biết quyền hạn ấy.

Sau đó, chuyển từ duyệt từng thao tác sang kiểm tra tại những thời điểm quan trọng. Nếu nhân viên còn thiếu kỹ năng ở một loại quyết định, bạn có thể giữ mức hỗ trợ cao ở phần đó mà vẫn giao quyền ở những phần họ đã làm ổn định.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Em được tự sắp xếp lịch trong phạm vi nhóm để giữ cam kết với khách. Nếu cần thêm ngân sách hoặc điều người từ bộ phận khác, em trao đổi với tôi trước. Chiều thứ Sáu mình cùng xem những trường hợp đã xử lý.”

Một việc nên làm trong tuần này

Chọn một quyết định lặp lại mà nhân viên đang phải xin phép. Xác định điều kiện để họ được tự xử lý và thống nhất một cách kiểm tra phù hợp.

Một nhân viên bán hàng giỏi được giao làm trưởng nhóm. Khi đồng nghiệp gặp khách khó, người ấy tự vào chốt giúp. Doanh số cá nhân vẫn tốt nhưng cả nhóm chưa tiến bộ. Người mới được bổ nhiệm ngày càng bận vì vừa bán hàng, vừa sửa việc của người khác.

Thành tích chuyên môn cho thấy một người biết làm tốt phần việc của mình. Vai trò quản lý đòi hỏi thêm khả năng phân công, theo dõi, phản hồi và hướng dẫn. Nếu chưa được chuẩn bị, họ dễ tiếp tục làm theo cách đã giúp mình thành công ở vai trò cũ.

Cho người được chọn cơ hội tập làm quản lý

Trước khi mở rộng trách nhiệm, hãy giao một nhiệm vụ dẫn dắt nhỏ. Ví dụ, họ hướng dẫn một nhân viên mới, điều phối một đầu việc chung hoặc chủ trì cuộc họp của nhóm. Nói rõ yêu cầu và quan sát cách họ giúp người khác thực hiện.

Bạn cũng cần dành thời gian trao đổi về những điều họ chưa quen. Đừng chỉ giao chức danh rồi chờ người đó tự biết cách quản lý. Khi đánh giá, xem cả kết quả nhóm và cách họ xây dựng năng lực cho nhân viên.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Tôi muốn em thử hướng dẫn một đồng nghiệp xử lý nhóm khách hàng này. Mục tiêu là sau đó bạn ấy tự làm được. Mình sẽ cùng chuẩn bị cách hướng dẫn và xem lại kết quả sau hai tuần.”

Một việc nên làm trong tuần này

Với một người bạn đang cân nhắc giao vai trò quản lý, tìm thêm bằng chứng về khả năng phát triển người khác. Nếu chưa có, hãy thiết kế một nhiệm vụ để họ thử sức.

Doanh nghiệp cử nhân viên đi học. Khi trở lại, họ vẫn nhận những nhiệm vụ cũ, làm theo cách cũ và không có dịp thử điều mới. Vài tháng sau, người sếp thấy công việc chưa thay đổi và cho rằng khóa học không có tác dụng.

Phòng nhân sự có thể hỗ trợ chương trình, tài liệu và theo dõi. Đơn vị đào tạo có thể giúp người học hiểu và luyện tập. Nhưng quản lý trực tiếp là người biết rõ công việc hằng ngày và có khả năng tạo cơ hội áp dụng trong nhóm.

Người quản lý cần tham gia trước và sau buổi học

Trước khi cử nhân viên đi học, thống nhất vấn đề họ cần cải thiện. Sau khi học, hỏi họ muốn áp dụng điều gì vào nhiệm vụ nào. Cùng chọn một việc đủ cụ thể, có thời hạn và có người hỗ trợ.

Trong quá trình thực hiện, hãy kiểm tra rào cản. Có thể nhân viên đã hiểu phương pháp nhưng thiếu dữ liệu, không có quyền thay đổi hoặc không được bố trí thời gian. Những điều đó cần được giải quyết trong quản lý công việc.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Sau nội dung đã học, em muốn thay đổi điều gì trong cách làm việc của nhóm? Mình chọn một việc để thử trong hai tuần tới. Tôi cần hỗ trợ gì để em áp dụng được?”

Một việc nên làm trong tuần này

Chọn một nhân viên vừa được đào tạo. Thay vì chỉ hỏi khóa học có hay không, hãy cùng họ xác định một việc sẽ áp dụng và hẹn ngày xem lại kết quả.

Báo cáo đào tạo cho biết số buổi, thời lượng và tỷ lệ tham dự. Người học phản hồi tích cực. Nhưng khi cần giao việc, sếp vẫn chưa biết ai có thể tự thực hiện, ai còn cần hỗ trợ và ai đã sẵn sàng hướng dẫn đồng nghiệp.

Những thông tin về tham dự giúp theo dõi việc tổ chức. Để biết đào tạo có phục vụ công việc hay không, bạn cần xem sự thay đổi trong cách nhân viên thực hiện nhiệm vụ. Nếu chỉ đếm hoạt động, doanh nghiệp có thể tổ chức thêm mà vẫn không giải quyết được sự phụ thuộc.

Bổ sung việc quan sát và kiểm tra sản phẩm

Với mỗi năng lực ưu tiên, chọn một công việc để nhân viên thực hiện. Xác định tiêu chuẩn và bằng chứng cần xem. Ghi lại phần họ tự làm được, phần cần gợi ý và phần người hướng dẫn vẫn phải can thiệp.

Đồng thời, theo dõi chất lượng công việc. Số lần hỏi sếp giảm chưa hẳn là tiến bộ nếu nhân viên đang tự xử lý sai. Khi so sánh trước và sau, cần lưu ý độ khó, khối lượng và điều kiện làm việc có thay đổi hay không.

Bạn có thể trao đổi như thế này

“Sau giai đoạn hướng dẫn vừa rồi, em đã tự đảm nhận được phần nào? Mình cùng xem sản phẩm và những tình huống em đã xử lý để quyết định phần việc tiếp theo.”

Một việc nên làm trong tuần này

Trong báo cáo phát triển nhân viên, thêm một mục ghi rõ công việc đã tự làm được và bằng chứng kèm theo. Đây là cơ sở để bạn quyết định tiếp tục hướng dẫn hay chuyển thêm quyền.

Phương pháp

6 bước chuyển giao
năng lực cho đội ngũ.

Khi giao một công việc, người lãnh đạo thường mong nhân viên có thể tự thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Nhưng để làm được điều đó, nhân viên cần hiểu yêu cầu, biết cách xử lý, được thực hành và được hướng dẫn khi gặp khó khăn. Sáu bước dưới đây giúp Anh Chị tổ chức quá trình hướng dẫn ấy một cách rõ ràng, từ lúc lựa chọn điều cần dạy đến khi nhân viên đủ khả năng tự đảm đương công việc.

Đọc chi tiết từng bước
01

Chọn năng lực cần chuyển giao

Hãy bắt đầu từ một công việc cụ thể mà nhân viên cần làm được, nhưng hiện vẫn thường xuyên phải nhờ Anh Chị hỗ trợ. Cân nhắc mức độ cần thiết của công việc, khả năng hiện tại của người học và thời gian có thể dành để hướng dẫn. Chẳng hạn, thay vì đặt mục tiêu chung là “nâng cao năng lực quản lý”, hãy chọn “tự điều hành cuộc họp tuần của bộ phận”.

Đọc bước 1
02

Nói rõ kết quả và tiêu chuẩn cần đạt

Trước khi hướng dẫn cách làm, hãy giúp nhân viên hiểu kết quả cuối cùng phải như thế nào. Anh Chị cần nói rõ những yêu cầu về chất lượng, thời hạn và các lỗi cần tránh; đồng thời đưa ra một ví dụ để họ dễ hình dung. Sau đó, đề nghị nhân viên trình bày lại cách hiểu của mình để hai bên thống nhất trước khi bắt đầu.

Đọc bước 2
03

Làm mẫu và giải thích cách suy nghĩ

Khi làm mẫu, hãy giải thích cả những điều Anh Chị đang quan sát, cân nhắc và lựa chọn. Nhân viên cần hiểu vì sao Anh Chị làm như vậy, khi nào có thể áp dụng và khi nào cần thay đổi cách xử lý. Nhờ đó, họ dần học được cách suy xét để ứng phó khi gặp tình huống khác.

Đọc bước 3
04

Cho nhân viên thực hành trên công việc cụ thể

Hãy tạo cơ hội để nhân viên tự làm trong phạm vi phù hợp với khả năng hiện tại. Trước khi thực hành, hai bên cần thống nhất phần việc họ được tự xử lý, thời điểm kiểm tra và trường hợp phải báo ngay. Trong quá trình quan sát, Anh Chị nên để họ có thời gian suy nghĩ và thực hiện, tránh vội làm thay khi họ còn đang loay hoay.

Đọc bước 4
05

Phản hồi để nhân viên biết cách sửa

Sau mỗi lần thực hành, hãy cùng nhân viên xem lại kết quả dựa trên tiêu chuẩn đã thống nhất. Chỉ rõ điều họ đã làm tốt, chỗ chưa đạt và cách điều chỉnh trong lần tiếp theo. Những nhận xét cụ thể, đi kèm cơ hội làm lại, sẽ giúp nhân viên biết mình cần thay đổi điều gì và kiểm tra được sự tiến bộ của bản thân.

Đọc bước 5
06

Giao quyền theo khả năng thực tế

Khi nhân viên đã thực hiện tốt qua những lần làm việc thực tế, Anh Chị có thể từng bước mở rộng quyền chủ động cho họ. Hãy thống nhất rõ việc nào họ được tự quyết, việc nào cần trao đổi và khi nào phải báo cáo. Mức độ giao quyền cần dựa trên chất lượng công việc, khả năng xử lý tình huống và tinh thần trách nhiệm mà họ đã thể hiện.

Đọc bước 6

Trước khi bắt đầu

Những việc cần thống nhất trước khi bắt đầu

Một quá trình hướng dẫn sẽ khó đi đến kết quả nếu người sếp muốn giao việc nhưng chưa thực sự dành thời gian, còn nhân viên chưa hiểu vì sao mình cần học. Trước khi sử dụng sáu bước, hãy có một cuộc trao đổi riêng với người bạn định phát triển.

Nói rõ điều bạn mong họ đảm nhận

Giải thích công việc hiện đang phụ thuộc vào bạn ở đâu và bạn muốn họ tự làm được phần nào. Nên gắn việc học với trách nhiệm thực tế hoặc cơ hội phát triển của người đó. Đừng khiến họ hiểu rằng mình chỉ đang nhận thêm việc mà không được hỗ trợ.

Lắng nghe những điều nhân viên đang lo ngại

Hỏi họ đã từng làm việc tương tự chưa, phần nào còn khó và điều kiện nào đang thiếu. Có người thiếu kỹ năng; có người biết làm nhưng chưa có quyền truy cập dữ liệu; cũng có người sợ mắc lỗi vì những lần trước bị phê bình trước tập thể. Cách hỗ trợ cần phù hợp với nguyên nhân.

Thống nhất cách phối hợp trong giai đoạn học

Hai bên cần biết khi nào làm mẫu, khi nào làm thử và khi nào xem lại kết quả. Nói rõ nhân viên được hỏi ai, tình huống nào phải báo ngay và bạn sẽ can thiệp trong trường hợp nào. Những thỏa thuận này giúp họ tập trung vào việc học thay vì đoán phản ứng của sếp.

“Tôi muốn giúp em tự điều hành cuộc họp tuần của phòng. Trong giai đoạn đầu, mình sẽ chuẩn bị cùng nhau, tôi làm mẫu một lần rồi để em thực hành. Em cho tôi biết phần nào em đã tự tin và phần nào cần hỗ trợ.”

Bạn có thể dùng biểu mẫu đầu tiên để ghi lại cuộc trao đổi này. Chỉ cần đủ rõ để hai bên bắt đầu; không cần biến buổi trao đổi thành một thủ tục dài.

Chi tiết từng bước

Những phần ngắn.
Những thay đổi lớn.

Nhân vật Minh là tình huống minh họa xuyên suốt: một trưởng phòng học cách tự điều hành cuộc họp tuần. Chọn một bước, rồi mở từng phần để đọc.

Đừng chỉ hỏi “Em có biết làm không?”. Hãy để họ xử lý một ví dụ hoặc thực hiện một đoạn ngắn.

01
Bước 1

Chọn năng lực mà bạn muốn nhân viên tự đảm nhận

Bắt đầu bằng việc xác định một công việc cụ thể mà nhân viên cần tự làm được. Nếu mục tiêu chỉ là “chủ động hơn”, “có tư duy quản lý hơn” hoặc “làm việc chuyên nghiệp hơn”, bạn sẽ khó biết phải hướng dẫn nội dung nào và đến lúc nào có thể chuyển giao.

Chẳng hạn, bạn muốn một trưởng phòng chủ động hơn. Hãy nhìn vào công việc: người ấy có thể tự chuẩn bị và điều hành cuộc họp tuần không? Có biết theo dõi cam kết sau cuộc họp không? Có thể tự trao đổi với nhân viên khi tiến độ bị chậm không? Mỗi câu hỏi giúp mục tiêu trở nên rõ hơn.

Chọn một việc đáng để đầu tư thời gian

Nên ưu tiên việc đang lặp lại, có ảnh hưởng đến kết quả của đội và còn khiến bạn phải tham gia nhiều. Người học cũng cần có cơ hội sử dụng năng lực đó thường xuyên. Một việc quá hiếm gặp có thể khó tạo đủ cơ hội thực hành trong giai đoạn đầu.

Đừng chọn chỉ vì đó là việc bạn muốn bỏ đi nhất. Nếu nhân viên chưa có kiến thức nền, chưa có quyền hoặc hậu quả khi làm sai quá lớn, hãy thu hẹp phạm vi. Bạn có thể chuyển giao một phần công việc trước rồi mở rộng khi người học tiến bộ.

Kết quả cần có ở bước này

Bạn và nhân viên cùng thống nhất một câu đủ rõ, chẳng hạn: “Trong giai đoạn này, Minh sẽ học cách chuẩn bị, điều hành và theo dõi cuộc họp tuần của phòng kinh doanh”. Sau đó mới quyết định cần hướng dẫn những gì.

Trong các phần tiếp theo, Minh là nhân vật minh họa được sử dụng để bạn dễ theo dõi toàn bộ quá trình. Bạn có thể thay bằng một người và một công việc thực tế trong đội ngũ của mình.

Một nhân viên có thể làm tốt một nhiệm vụ nhưng không có cơ hội sử dụng nó trong vai trò hiện tại. Vì vậy, chọn người để hướng dẫn cần đi cùng câu hỏi: sau khi học, người đó sẽ thực sự chịu trách nhiệm về công việc nào?

Nếu bạn muốn chuyển giao việc điều hành cuộc họp tuần cho một trưởng phòng, hãy kiểm tra xem người ấy có đang nắm mục tiêu của phòng, có tiếp cận được dữ liệu và có vai trò theo dõi công việc của các thành viên hay không. Nếu thiếu các điều kiện này, cần bổ sung cùng với việc hướng dẫn.

Trao đổi về mong muốn và khả năng hiện tại

Hỏi người học họ thấy công việc mới có ý nghĩa gì với mình, đã từng thực hiện phần nào và đang lo nhất điều gì. Cuộc trao đổi này giúp bạn hiểu mức sẵn sàng. Nó cũng giúp nhân viên nhìn thấy mình là người tham gia vào quá trình phát triển, chứ không chỉ là người được giao thêm trách nhiệm.

Không nên chỉ chọn người luôn nói đồng ý hoặc thường xuyên ở lại muộn. Bạn cần nhìn vào khả năng học, tính cẩn trọng với công việc và cách người đó tiếp nhận phản hồi. Những điều này nên được xem qua tình huống thực tế thay vì dựa vào ấn tượng chung.

Nếu đang chuẩn bị người kế thừa

Hãy chọn các nhiệm vụ có liên quan đến vai trò dự kiến. Một người chuẩn bị làm trưởng nhóm cần có dịp giao việc, kiểm tra và hướng dẫn đồng nghiệp. Chỉ tăng khối lượng công việc cá nhân sẽ chưa giúp họ học được cách quản lý.

“Tôi dự định để em đảm nhận phần việc này vì nó gắn với trách nhiệm trưởng nhóm. Em thấy mình đã có kinh nghiệm gì để bắt đầu? Nếu nhận việc, em cần thêm điều kiện nào để thực hiện tốt?”

Khi nhân viên chưa làm tốt, người sếp dễ cho rằng họ thiếu kỹ năng. Tuy nhiên, cùng một kết quả chưa đạt có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Nếu xác định sai, bạn sẽ dành thời gian hướng dẫn mà vấn đề vẫn còn nguyên.

Trước hết hãy kiểm tra xem họ có hiểu yêu cầu hay không

Mời nhân viên diễn đạt kết quả cần bàn giao và tự chỉ ra phần việc quan trọng. Nếu họ hiểu khác với bạn, cần làm rõ yêu cầu trước. Không nên tiếp tục hướng dẫn thao tác trong khi hai bên chưa thống nhất mình đang làm để đạt điều gì.

Quan sát họ thực hiện một phần công việc

Đừng chỉ hỏi “Em có biết làm không?”. Hãy để họ xử lý một ví dụ hoặc thực hiện một đoạn ngắn. Bạn có thể phát hiện họ biết quy trình nhưng chưa biết phân tích dữ liệu, biết chuẩn bị nhưng chưa biết chốt quyết định, hoặc biết cách làm nhưng thiếu công cụ cần thiết.

Kiểm tra cả những điều thuộc trách nhiệm của người quản lý

Nếu nhân viên không có dữ liệu, không được quyền yêu cầu phối hợp hoặc đang quá tải, hãy giải quyết các điều kiện đó. Nếu họ sợ hỏi vì từng bị đánh giá, cần thống nhất lại cách trao đổi trong giai đoạn học. Nếu họ chưa thấy công việc có ý nghĩa, hãy thảo luận về vai trò và mong đợi.

Với Minh, có thể nguyên nhân cuộc họp thiếu hiệu quả không nằm ở kỹ năng nói trước đám đông. Minh chưa biết yêu cầu các thành viên chuẩn bị gì và chưa được CEO xác nhận quyền điều phối. Khi ấy, chỉ cho Minh học thuyết trình sẽ chưa xử lý được vấn đề chính.

Bạn chỉ nên chốt nội dung hướng dẫn sau khi đã có một nhận định đủ rõ về điều người học đang thiếu và những rào cản cần tháo gỡ.

Sau khi chọn người và công việc, bạn cần biến mong muốn chung thành một thỏa thuận có thể sử dụng khi thực hành. Thỏa thuận không cần dài, nhưng phải cho thấy nhân viên sẽ học để làm gì và bạn sẽ hỗ trợ ra sao.

Ví dụ về cách thống nhất với Minh

Công việc được chọn là cuộc họp tuần của phòng kinh doanh. Minh sẽ học cách chuẩn bị chương trình, yêu cầu thành viên cung cấp dữ liệu, điều hành nội dung và chốt các đầu việc sau cuộc họp. Phạm vi ban đầu chỉ nằm trong phòng, chưa bao gồm việc quyết định nguồn lực của các bộ phận khác.

CEO dành thời gian xem bản chuẩn bị cùng Minh và làm mẫu một cuộc họp. Ở những lần tiếp theo, Minh sẽ tự thực hiện từng phần rồi điều hành trọn buổi. Hai người có lịch trao đổi sau họp để xem điều đã làm được và điều cần sửa.

“Mục tiêu của mình là để em tự điều hành được cuộc họp tuần của phòng. Tôi sẽ cùng em chuẩn bị và quan sát những lần đầu. Những việc vượt phạm vi phòng, em vẫn trình đúng người có thẩm quyền. Mình sẽ xem khả năng thực tế trước khi giảm hỗ trợ.”

Trước khi chuyển sang bước tiếp theo

Kiểm tra xem người học có thể tự nói lại công việc cần đảm nhận, phạm vi được làm và cách nhận hỗ trợ hay chưa. Nếu họ vẫn hiểu mục tiêu là “giúp sếp bớt bận” mà chưa biết mình phải làm được gì, bạn cần cụ thể thêm.

Bạn có thể ghi lại thỏa thuận bằng biểu mẫu số 1. Khi đã thống nhất mục tiêu, hãy chuyển sang việc làm rõ tiêu chuẩn. Đây là điều giúp hai bên biết một lần thực hiện như thế nào được xem là đạt yêu cầu.

Câu nói mẫu

Nói thế nào.
Theo cẩm nang.

Những câu trao đổi mẫu trong cẩm nang, để anh chị dùng ngay trong buổi giao việc hoặc góp ý tiếp theo.

Bạn có thể trao đổi như thế này
1/1

Lộ trình 90 ngày

Sắp xếp việc hướng dẫn
trong 90 ngày.

Lộ trình dưới đây giúp bạn đưa việc phát triển nhân viên vào lịch làm việc. Đây là khung tham khảo, không phải thời hạn mà mọi người phải đạt cùng một mức. Một năng lực phức tạp hoặc ít có cơ hội thực hành có thể cần nhiều thời gian hơn.

Tháng 1

Trong tháng đầu hãy hoàn thành một vòng hướng dẫn

Chọn người và công việc, làm rõ tiêu chuẩn, làm mẫu rồi tổ chức thực hành. Mục tiêu của tháng đầu là biết nhân viên đang tự làm được đến đâu và phần nào cần tiếp tục hỗ trợ. Đừng giao thêm nhiều năng lực mới chỉ vì đã đi hết lịch.

Tháng 2

Trong tháng thứ hai hãy kiểm tra sự ổn định

Tiếp tục sử dụng năng lực trên công việc thật. Bổ sung những biến thể thường gặp và xem người học có giữ được chất lượng khi bạn giảm tham gia hay không. Chỉ mở rộng phần việc mà họ có đủ điều kiện thực hiện.

Tháng 3

Trong tháng thứ ba hãy xem xét trách nhiệm tiếp theo

Nếu người học đã làm ổn định, có thể giao một nhiệm vụ dẫn dắt nhỏ hoặc thử hướng dẫn đồng nghiệp. Nếu vẫn còn lỗi ảnh hưởng chất lượng, hãy tiếp tục củng cố. Quyết định dựa trên bằng chứng, không phải số ngày đã trôi qua.

Trước khi bắt đầu, dành một khoảng thời gian để ghi hiện trạng: bạn đang phải tham gia phần nào, nhân viên hay gặp lỗi gì và chất lượng đang được kiểm tra thế nào. Những ghi chép này sẽ giúp đánh giá tiến bộ rõ hơn.

Dùng biểu mẫu số 8 để theo dõi ở các mốc 30, 60 và 90 ngày. Không cần nhiều chỉ số. Chỉ chọn những thông tin mà bạn có thể ghi đều và thực sự dùng để quyết định.

Trong tuần đầu, bạn chưa cần hướng dẫn toàn bộ kỹ năng. Việc quan trọng là hai bên hiểu rõ mục tiêu, phạm vi và điều kiện để bắt đầu. Nếu bước này bị làm qua loa, các lần thực hành sau có thể liên tục phải dừng để làm rõ lại yêu cầu.

Trao đổi riêng với nhân viên

Giải thích lý do chọn công việc, điều bạn mong họ tự đảm nhận và hỗ trợ bạn sẽ dành cho họ. Hỏi điều họ đã biết, điều còn khó và thời gian có thể bố trí. Nếu cần thay đổi khối lượng công việc để có cơ hội học, hãy xử lý trước.

Chốt tiêu chuẩn và chuẩn bị một ví dụ

Viết những tiêu chí cần xem cùng một sản phẩm hoặc tình huống minh họa. Mời người học diễn đạt lại. Nếu bạn cũng chưa rõ tiêu chuẩn, hãy dành thời gian làm rõ thay vì giao nhân viên tự đoán.

Đặt lịch cho lần làm mẫu và làm thử

Chọn thời điểm gắn với công việc sắp diễn ra. Với Minh, đó là buổi chuẩn bị trước cuộc họp tuần và cuộc trao đổi sau họp. Hai bên cùng biết tài liệu nào cần chuẩn bị và phần nào Minh sẽ thử thực hiện.

Cuối tuần, bạn cần có một thỏa thuận đủ rõ, một bản tiêu chuẩn ngắn và lịch thực hành. Nếu phát hiện người học còn thiếu nền tảng đáng kể, điều chỉnh phạm vi trước. Một mục tiêu nhỏ phù hợp vẫn hữu ích hơn một mục tiêu lớn mà không ai biết cách bắt đầu.

Trong lịch của người sếp, thời gian dành cho hướng dẫn nên được nhìn như một phần của trách nhiệm quản lý. Nếu liên tục bị thay bằng việc khác, nhân viên sẽ khó tin rằng quá trình phát triển này thực sự được coi trọng.

Sau lần làm mẫu, hãy nhanh chóng bố trí cơ hội để nhân viên thực hiện. Khoảng cách quá dài có thể khiến họ quên cách làm và bạn khó biết phần hướng dẫn trước đã được hiểu đến đâu.

Giao một phần việc có thể hoàn thành

Ở lượt đầu, có thể để Minh chuẩn bị chương trình và dẫn phần theo dõi cam kết. Bạn quan sát đúng các tiêu chí đã trao đổi. Sau đó, Minh tự đánh giá rồi hai bên xem biên bản để xác định điều cần sửa.

Tập trung sửa một vấn đề ảnh hưởng rõ đến kết quả

Nếu nhiều đầu việc thiếu thời hạn, hãy luyện cách chốt cam kết. Bạn có thể cho Minh thử với một vài tình huống ngắn trước cuộc họp tiếp theo. Tránh vừa yêu cầu sửa cách hỏi, cách trình bày, cách dùng slide và mọi chi tiết khác trong cùng một lần.

Mở rộng khi đã có tiến bộ phù hợp

Khi phần đang luyện được thực hiện tốt hơn, giao Minh điều hành trọn buổi. Lần này cần quan sát khả năng kết nối các phần và tự kiểm tra. Nếu gặp biến thể mới, hai người xem đó là nội dung cần bổ sung, không mặc định mọi lúng túng đều là thiếu cố gắng.

Đến mốc 30 ngày, hãy cùng xem công việc nào người học tự làm được, lỗi nào còn lặp và mức hỗ trợ còn cần. Nếu chưa đủ bằng chứng, tiếp tục chu kỳ. Bạn không cần xác nhận thành thạo để kịp lịch.

Trong mỗi lần xem lại, chốt nhiệm vụ tiếp theo và phần hỗ trợ của bạn. Những điều chỉnh nhỏ nhưng được thực hiện đều có thể giúp quá trình học đi tiếp thay vì dừng ở những cuộc trao đổi chung.

Giai đoạn sau không nhất thiết phải thêm nhiều nội dung. Trước hết, kiểm tra người học có giữ được chất lượng ở công việc đã nhận khi điều kiện thay đổi vừa phải hay không.

Trong ngày 31 đến ngày 60

Cho người học gặp những biến thể có khả năng xuất hiện trong vai trò thật. Với Minh, đó có thể là một thành viên chưa chuẩn bị, một thông tin chưa được xác minh hoặc một vấn đề cần phối hợp liên phòng. Giữ rõ giới hạn, theo dõi cách xử lý và tiếp tục phản hồi.

Nếu kết quả ổn định, giảm dần việc bạn tham gia từng thao tác. Chuyển sang xem sản phẩm, quyết định cần lưu ý và báo cáo ngoại lệ. Nếu vẫn phải nhắc cùng một lỗi, hãy quay lại nguyên nhân trước khi mở rộng quyền.

Trong ngày 61 đến ngày 90

Khi phù hợp, giao người học hướng dẫn một đồng nghiệp ở phần việc nhỏ. Yêu cầu họ chuẩn bị tiêu chuẩn, làm mẫu và quan sát người được hướng dẫn. Bạn xem cả cách họ phát triển người khác và kết quả công việc thực tế.

Nếu đang chuẩn bị một quản lý kế thừa, bổ sung nhiệm vụ phân công hoặc phối hợp. Tuy nhiên, không nên xem việc hướng dẫn được một người là đủ điều kiện cho mọi trách nhiệm quản lý.

Quyết định vào cuối giai đoạn

Bạn có thể chọn tiếp tục củng cố năng lực hiện tại, mở rộng phạm vi, giao thêm nhiệm vụ dẫn dắt hoặc điều chỉnh hướng phát triển. Ghi rõ lý do và những điều người học cần thực hiện tiếp. Không cần ép mọi người đi cùng một lộ trình.

Để biết việc chuyển giao có tiến triển hay không, bạn cần quan sát cả năng lực của nhân viên lẫn mức tham gia của người hướng dẫn. Chỉ nhìn thời gian sếp giảm có thể bỏ qua trường hợp nhân viên đang tự làm sai mà không báo.

Xem công việc có đáp ứng tiêu chuẩn không

Chọn một vài tiêu chí gắn với nhiệm vụ. Với họp tuần, có thể xem biên bản có đủ trách nhiệm, thời hạn và tiêu chí hoàn thành hay không; những vấn đề cần trình có được theo dõi tiếp hay bị bỏ quên. Ghi riêng các sai lệch nghiêm trọng, đừng để chúng bị che bởi điểm trung bình.

Ghi mức hỗ trợ người học còn cần

Bạn đang phải làm mẫu lại, gợi ý ở một đoạn, sửa sản phẩm hay nhận việc về làm? Ghi bằng lời cụ thể sẽ giúp thấy phần nào đã được chuyển giao. So sánh trên những nhiệm vụ có độ khó tương đương.

Đối chiếu với điều kiện làm việc

Nếu khối lượng tăng hoặc nhiệm vụ phức tạp hơn, số lần cần hỏi có thể tăng mà người học vẫn tiến bộ. Ngược lại, ít lỗi hơn khi chỉ được giao việc rất dễ chưa chứng minh đã sẵn sàng cho phạm vi lớn. Hãy ghi bối cảnh khi đánh giá.

Bạn cũng có thể theo dõi thời gian chuẩn bị, hướng dẫn và xử lý thay. Trong giai đoạn đầu, thời gian tổng có thể tăng. Điều cần xem là khoản đầu tư ấy có giúp người học tự làm tốt hơn qua các lần hay không.

Không nên quy toàn bộ thay đổi doanh thu hoặc năng suất cho quá trình hướng dẫn. Kết quả còn chịu ảnh hưởng từ thị trường, nguồn lực và nhiều điều kiện khác. Hãy ưu tiên những bằng chứng công việc mà hai bên có thể kiểm tra trực tiếp.

8 biểu mẫu

Ghi lại đủ rõ.
Để hai bên hiểu giống nhau.

Dùng các biểu mẫu để thống nhất yêu cầu, ghi lại điều quan sát được và chốt việc cần sửa. Không cần điền tất cả trong một lần.

6 mục ghiBiểu mẫu 1

Thống nhất người học và công việc cần chuyển giao

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 2

Ghi tiêu chuẩn mà hai bên sẽ dùng để kiểm tra

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 3

Ghi cách làm cùng những lý do cần giải thích

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 4

Chuẩn bị cho một buổi hướng dẫn cụ thể

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 5

Ghi lại những điều quan sát được khi nhân viên thực hành

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 6

Ghi kết quả phản hồi và điều chỉnh sau công việc

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 7

Thỏa thuận quyền hạn khi nhân viên nhận công việc

Tải về
7 mục ghiBiểu mẫu 8

Theo dõi việc chuyển giao trong 90 ngày

Tải về
Trọn bộ 8 biểu mẫuMột file PDF trên Google Drive để tải về, in và dùng với nhân viên
Tải trọn bộ (PDF)

Tải biểu mẫu (PDF)Mở file PDF trên Google Drive để tải về và in

Tình huống

Bốn tình huống.
Một phương pháp.

Những câu chuyện và nhân vật là tình huống minh họa. Khi áp dụng, hãy điều chỉnh tiêu chuẩn, quyền hạn và mức giám sát theo công việc thực tế của doanh nghiệp.

Tình huống 1

Hướng dẫn một nhân viên xử lý báo giá trước khi trình duyệt

Tình huống minh họa: người phụ trách kinh doanh thường phải sửa báo giá của nhân viên. Lỗi hay gặp là thiếu điều kiện giao hàng, tính sai một khoản chi phí hoặc dùng một thông tin chưa được xác nhận.

Chọn mục tiêu và nói rõ chuẩn

Thay vì yêu cầu nhân viên làm báo giá chuyên nghiệp hơn, người quản lý chọn mục tiêu: tự chuẩn bị được báo giá cho nhóm đơn hàng thông thường trước khi trình duyệt. Chuẩn cần theo mẫu và chính sách thực tế, bao gồm thông tin khách hàng, nội dung cung cấp, giá, điều kiện và các phê duyệt cần có.

Làm mẫu bằng một trường hợp đã xử lý

Người quản lý giải thích cách kiểm tra yêu cầu, đối chiếu chi phí và phát hiện thông tin còn thiếu. Họ nói rõ phần nào được tự tính, phần nào cần xác nhận với bộ phận khác và việc nào không được tự cam kết.

Cho thực hành rồi phản hồi đúng lỗi

Nhân viên tự chuẩn bị một báo giá trong phạm vi đã chọn. Người quản lý xem theo tiêu chuẩn, chỉ ra phần cần sửa và để nhân viên tự hoàn thiện. Khi lỗi có liên quan đến cách tính, cần cho họ làm lại và giải thích chứ không chỉ sửa con số cuối.

Sau một số nhiệm vụ phù hợp, hai bên xem chất lượng có ổn định không. Có thể giảm việc kiểm tra chi tiết ở phần đã nắm nhưng vẫn giữ phê duyệt chính thức theo quy định. Khả năng chuẩn bị báo giá không tự động tạo quyền ký hoặc quyền thay đổi chính sách.

Bài học ở tình huống này là tách việc hướng dẫn năng lực khỏi việc phê duyệt theo thẩm quyền. Nhân viên có thể tự chuẩn bị tốt hơn trong khi các quyết định quan trọng vẫn được kiểm soát.

?

Giải đáp

Có vài điều anh chị
có thể đang băn khoăn.

Mỗi cuộc trao đổi cần đi đến một việc tiếp theo đủ cụ thể.

Lập kế hoạch thực hành

Bạn có thể đang phải xử lý công việc hằng ngày đến mức không còn thời gian cho đào tạo. Nếu chờ mọi việc rảnh mới bắt đầu, việc hướng dẫn có thể tiếp tục bị lùi. Tuy nhiên, cũng không cần tổ chức ngay một chương trình lớn.

Bắt đầu ở việc đang khiến bạn phải sửa nhiều

Chọn một nhiệm vụ lặp lại và một nhân viên phù hợp. Tận dụng lần công việc sắp diễn ra để làm rõ tiêu chuẩn, làm mẫu một phần và để người ấy thử. Tập trung vào chỗ đang gây phụ thuộc thay vì cố hướng dẫn toàn bộ vai trò.

Dành một lịch cụ thể thay cho lời hẹn chung

Bạn có thể hẹn xem bản chuẩn bị trước một nhiệm vụ và trao đổi sau khi hoàn tất. Thời lượng tùy độ khó, nhưng người học cần biết lúc nào được hỗ trợ. Nếu bạn phải đổi lịch, hãy đặt lại để công việc không bị bỏ giữa chừng.

Theo dõi cả thời gian hướng dẫn và thời gian xử lý thay

Trong giai đoạn đầu, tổng thời gian của bạn có thể tăng. Cần xem nhân viên có tiến bộ qua các lần hay không. Nếu thời gian hướng dẫn vẫn nhiều mà lỗi không thay đổi, hãy kiểm tra việc chọn nhiệm vụ, tiêu chuẩn và cách thực hành.

Bạn không cần tự hướng dẫn mọi kỹ năng. Có thể phối hợp với người có chuyên môn, quản lý trực tiếp hoặc nhân sự phụ trách đào tạo. Nhưng vẫn cần có người chịu trách nhiệm theo dõi việc áp dụng, tránh để mỗi bên chỉ hoàn thành một phần rồi không ai xem kết quả chung.

Việc phát triển đội ngũ cần một phần thời gian quản lý có chủ đích. Chọn phạm vi vừa sức giúp bạn bắt đầu mà không phải chờ đến khi doanh nghiệp hết bận.

Trước khi kết luận nhân viên không có khả năng hoặc không muốn học, hãy xem những lần hướng dẫn trước thực sự gồm những gì. Người đó đã được làm thử chưa? Tiêu chuẩn có rõ không? Bạn có quan sát việc thực hiện hay chỉ nhận kết quả cuối?

Kiểm tra lỗi cụ thể và hoàn cảnh xuất hiện

Một lỗi có thể lặp vì chưa hiểu nguyên tắc, thiếu kiến thức nền, thiếu thời gian hoặc chưa biết tự kiểm tra. Mời nhân viên thực hiện lại phần thường sai và giải thích suy nghĩ. Cách này giúp bạn thấy chỗ mắc thay vì tiếp tục nhắc bằng cùng một câu.

Thay đổi cách hướng dẫn khi cần

Có thể chia nhỏ nhiệm vụ, đưa ví dụ rõ hơn, làm mẫu chậm hơn hoặc bổ sung một bước kiểm tra. Khi đã đổi cách, cần cho người học thử lại để xem việc điều chỉnh có ích hay không. Đừng mặc định nói to hơn hoặc nói nhiều hơn sẽ giải quyết được.

Phân biệt hỗ trợ học với xử lý vấn đề thực hiện công việc

Nếu nhân viên đã hiểu, có đủ điều kiện và làm được nhưng không thực hiện cam kết, bạn cần trao đổi về trách nhiệm theo quy định. Nếu dù được hỗ trợ phù hợp họ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu vai trò, có thể xem xét bố trí công việc hoặc kế hoạch cải thiện thực tế.

Việc điều chỉnh trách nhiệm cần có căn cứ rõ ràng, thông tin cho người liên quan và được thực hiện đúng quy trình của doanh nghiệp. Một lần làm sai chưa đủ để nhận định về toàn bộ con người, nhưng sự tôn trọng cũng không có nghĩa bỏ qua tiêu chuẩn.

Mỗi cuộc trao đổi cần đi đến một việc tiếp theo đủ cụ thể. Nếu hai bên chỉ lặp lại lời hứa cố gắng và lời nhắc phải chú ý, quá trình rất dễ đứng yên.

Không có cách hướng dẫn nào bảo đảm một người sẽ ở lại lâu dài. Lo ngại này có cơ sở trong quản lý nhân sự, nhưng giữ kiến thức trong một người cũng tạo ra rủi ro cho doanh nghiệp.

Giảm sự phụ thuộc bằng cách tổ chức tri thức

Ghi hướng dẫn đủ rõ, có người cập nhật và đào tạo thêm người có thể đảm nhận các phần công việc quan trọng. Xây cơ chế bàn giao để doanh nghiệp không phải làm lại từ đầu mỗi khi nhân sự thay đổi.

Trao đổi về điều giúp người học muốn tiếp tục gắn bó

Bên cạnh việc được học, nhân viên còn quan tâm đến công việc, cách đối xử, cơ hội phát triển và sự công bằng. Người quản lý nên trao đổi thật về mong muốn của họ thay vì mặc định được đào tạo thì phải ở lại.

Sử dụng công cụ hỗ trợ nhưng vẫn quan sát công việc thật

AI hoặc tài liệu có thể giúp soạn hướng dẫn, tạo tình huống và chuẩn bị câu hỏi. Chúng không thay thế việc xác định tiêu chuẩn thực tế, giao quyền phù hợp và xem người học làm việc. Nội dung liên quan chuyên môn, chính sách hoặc thông tin nhạy cảm cần người có trách nhiệm kiểm tra.

Nếu mục tiêu là chuẩn bị người kế thừa, hãy phân tán khả năng đảm nhận và xây cơ chế phát triển liên tục. Một người tiềm năng vẫn cần được quan sát qua nhiệm vụ và thời gian; không nên đặt toàn bộ kế hoạch vào một ứng viên duy nhất.

Đầu tư cho con người cần đi cùng quản trị hệ thống. Khi tri thức được sử dụng và tiếp tục chuyển giao, giá trị của việc đào tạo có cơ hội ở lại với tổ chức, kể cả khi một số cá nhân thay đổi công việc.

Vai trò người THẦY

Trách nhiệm của
người lãnh đạo.

Trong việc phát triển con người

Trong những tình huống ấy, người lãnh đạo đang thực hiện vai trò của một người THẦY. Họ giúp người khác hiểu công việc, có cơ hội thực hành và dần chịu trách nhiệm ở một phạm vi lớn hơn.

Một nhân viên có thể nhớ rất lâu về người đã kiên nhẫn chỉ cho mình cách làm việc. Có khi đó là lần đầu được sửa một báo cáo cho đến khi đạt yêu cầu. Có khi là lúc được giao một nhiệm vụ khó hơn, nhưng biết rằng vẫn có người sẵn sàng hỗ trợ.

Vai trò đó không đòi hỏi bạn phải biết mọi câu trả lời. Bạn có thể nói mình cần kiểm tra thêm, mời người có chuyên môn cùng hỗ trợ hoặc thừa nhận một cách hướng dẫn chưa phù hợp. Điều cần giữ là trách nhiệm đối với việc học và tiến bộ của người được giao.

Bắt đầu bằng một thay đổi trong công việc hằng ngày

Lần tới khi định làm thay, hãy xem có thể giúp nhân viên tự sửa phần nào. Khi giao việc, nói rõ tiêu chuẩn trước. Khi góp ý, kết thúc bằng điều người học sẽ thực hiện khác đi. Những thay đổi cụ thể ấy có thể tạo thêm cơ hội trưởng thành cho đội ngũ.

Khi nhân viên làm tốt hơn, bạn có điều kiện dành thời gian cho những trách nhiệm quan trọng. Họ có thêm khả năng gánh vác và cơ hội phát triển nghề nghiệp. Doanh nghiệp cũng có thêm người hiểu việc và biết hướng dẫn người khác.

Học viện Lãnh đạo BrainUP mong cẩm nang này được sử dụng trong những cuộc trao đổi thật như vậy. Giá trị của tài liệu nằm ở điều bạn và nhân viên cùng làm sau khi đọc, không nằm ở việc hoàn thành bao nhiêu trang.

Bạn có thể bắt đầu ngay với kế hoạch ở cuối tài liệu. Hãy chọn một người, một công việc và một thời điểm đủ cụ thể để tiến hành buổi hướng dẫn đầu tiên.

Bắt đầu ngay

Kế hoạch thực hành
của anh chị.

Chọn một trường hợp để bắt đầu sau khi đọc. Nếu mục tiêu còn rộng, hãy quay lại BƯỚC 1 và thu nhỏ đến một công việc có thể quan sát.

Hãy trao đổi kế hoạch với người học trước khi bắt đầu. Một thỏa thuận mà hai bên cùng hiểu sẽ dễ sử dụng hơn một kế hoạch chỉ nằm trong ghi chép của người sếp.

Nội dung anh chị điền được lưu ngay trên trình duyệt của máy này, không gửi đi đâu. Bấm “Chép kế hoạch” để dán vào tin nhắn hoặc email gửi người học.

Thư gửi Anh Chị

Để đội ngũ trưởng thành từ những điều Anh Chị truyền lại.

Có lẽ khi đọc đến trang cuối này, Anh Chị đã nghĩ đến một người trong đội ngũ của mình. Một nhân viên có tinh thần trách nhiệm nhưng vẫn thường xuyên cần hỏi ý kiến. Một trưởng phòng giỏi chuyên môn nhưng còn lúng túng khi dẫn dắt người khác. Hoặc một cộng sự mà Anh Chị mong có thể tin tưởng giao thêm công việc.

Sự trưởng thành của họ cần nỗ lực từ chính họ, đồng thời cần sự hướng dẫn và những cơ hội mà người lãnh đạo tạo ra.

Đó có thể là lúc Anh Chị dành thêm thời gian để giải thích vì sao mình đưa ra một quyết định. Là khi Anh Chị kiên nhẫn quan sát nhân viên làm thử, giúp họ nhận ra chỗ cần sửa và cho họ cơ hội thực hiện lại. Cũng có lúc, Anh Chị cần lùi lại một chút để họ tự giải quyết công việc trong phạm vi đã thống nhất. Những việc ấy đòi hỏi thời gian và sự kiên trì. Nhất là khi Anh Chị biết rằng tự mình làm sẽ nhanh hơn. Nhưng nếu lần nào người sếp cũng làm thay, nhân viên sẽ khó có cơ hội rèn luyện để tự đảm đương công việc.

Kiến tạo lãnh đạo kế thừa bắt đầu từ việc giúp một người có thể làm tốt hơn, tự quyết vững vàng hơn và từng bước biết hướng dẫn người khác.

Anh Chị không cần áp dụng tất cả nội dung của cẩm nang cùng một lúc. Sau khi khép lại cuốn sách, hãy chọn một người và một năng lực cụ thể để bắt đầu. Trao đổi với họ về điều cần học, kết quả cần đạt và cách hai bên sẽ cùng thực hành. Sau mỗi lần hướng dẫn, hãy dành ít phút nhìn lại: họ đã tự làm được điều gì, còn cần hỗ trợ ở đâu và bản thân mình cần thay đổi cách hướng dẫn như thế nào.

Có thể trong những lần đầu, công việc chưa nhanh hơn và kết quả chưa như mong đợi. Hãy dựa vào những gì quan sát được để điều chỉnh, thay vì vội kết luận rằng nhân viên không có khả năng. Cũng hãy ghi nhận khi họ tiến bộ, dù đó mới là một phần việc nhỏ mà trước đây luôn phải chờ Anh Chị.

Qua hơn 10 năm đồng hành cùng các chủ doanh nghiệp và đội ngũ quản lý, BrainUP trân trọng những người lãnh đạo vẫn dành thời gian phát triển con người giữa rất nhiều áp lực kinh doanh. Chúng tôi biên soạn cẩm nang này với mong muốn giúp Anh Chị thực hiện công việc ấy rõ ràng hơn, có phương pháp hơn và có thể theo dõi được sự tiến bộ của đội ngũ.

Cảm ơn Anh Chị đã đón nhận món quà này. Mong rằng những trang sách sẽ trở thành những cuộc trao đổi hữu ích, những buổi hướng dẫn cụ thể và những cơ hội để nhân viên được trưởng thành.

Một ngày nào đó, khi một cộng sự tự tin đảm đương công việc và tiếp tục dìu dắt người khác, Anh Chị sẽ nhìn thấy giá trị của những gì mình đã kiên nhẫn trao đi.

Đó cũng là dấu ấn đáng quý của một người sếp, một người THẦY.

Chữ ký Chuyên gia Đinh Ngọc Thi
Trân trọng,Đinh Ngọc ThiHọc viện Lãnh đạo BrainUP